Đưa một chiếc máy tính mới về nhà, lấy nó ra khỏi hộp và rồi … ai cũng thích thú ngắm nhìn vẻ ngoài bóng loáng không vết tì xước của nó. Nhưng nếu tìm hiểu sâu hơn, câu chuyện trên ổ cứng hoàn toàn khác. Hầu hết các hãng sản xuất phần cứng trên thế giới đều để ổ cứng ban đầu lộn xộn với các ứng dụng cài đặt sẵn như thanh công cụ trình duyệt, các thiết lập và tiện ích tìm kiếm, thậm chí cả các quảng cáo hấp dẫn nhằm lôi kéo bạn sử dụng thêm những phần mềm khác của họ.
Thực chất, các hãng sản xuất phần cứng lớn thường bán lẻ sản phẩm của họ hoặc trọn bộ máy tính cho đại lý phân phối ở khắp nơi trên thế giới trước khi đến được tay bạn. Thay vì cài đặt mặc định Windows hay các phần mềm yêu thích khác cho người tiêu dùng, hãng sản xuất chỉ quan tâm làm sao có được lợi ích lớn nhất cho mình và bạn hàng, thiết lập các chương trình nhằm quảng bá tên tuổi cho họ thay vì suy nghĩ đến sự thuận tiện cho người dùng.
Tất cả phần mềm mở rộng không mong muốn này đều gây ra những thiệt hại nhất định về thực thi và độ tin cậy. Mỗi lần hệ thống khởi động, nhiều ứng dụng cài đặt sẵn này chạy bên trong tiến trình nền. Trong khi chạy có thể chúng sẽ truy cập vào Internet để tìm file update hay thay đổi hoạt động của các chức năng Windows tiêu chuẩn. Những “kẻ ăn bám” cũng sử dụng tài nguyên hệ thống như vi xử lý, bộ nhớ và không gian ổ đĩa, khiến việc khởi động và shut down tốn nhiều thời gian hơn.
 |
|
Vừa được lôi ra khỏi vỏ, chiếc notebook nhãn hiệu Acer của tôi đã có một khay hệ thống đầy ắp biểu tượng với hai bộ điều khiển. |
Nhiều hãng sản xuất để desktop, khay hệ thống (phần ngoài cùng bên phải thanh taskbar) lộn xộn với những biểu tượng, nút, hộp thoại hình cầu màu vàng và nhiều trình nhắc khác với hy vọng bạn sẽ kích vào chúng và sử dụng dịch vụ của họ. Apple thậm chí còn ‘thọc lét’ khách hàng với dòng quảng cáo: “I’m a PC; I’m a Mac” (Tôi là một chiếc máy tính; Tôi là máy tính Mac!) trong tiện ích “Stuffed” (đòi hỏi phải có QuickTime mới dùng được).
Các ứng dụng và tiện ích không mời thường nhắm đến kiểu dịch vụ và sản phẩm có tính cạnh tranh cao như âm nhạc chẳng hạn. Gần như tất cả máy tính mới đều được đặt mặc định phần mềm cài đặt sẵn nhằm lôi kéo doanh nghiệp download nhạc về. Đó có thể là Napster, MusicMatch, RealPlayer hay Windows Media Player riêng của Microsoft. Phần mềm cài đặt sẵn thường sử dụng tất cả các file mở rộng liên quan đến âm thanh như .MP3 hay .WAV và đưa ra quảng cáo ngay trước mắt bất kỳ khi nào bạn muốn chạy một chương trình đơn giản như hiệu ứng âm thanh.
Gỡ bỏ chúng không phải lúc nào cũng dễ dàng như bạn nghĩ. Thậm chí nhiều chương trình cài đặt sẵn còn không cung cấp thường trình gỡ bỏ tiêu chuẩn nào.
Microsoft chắc chắn nhận thức được vấn đề, nhưng trong một chừng mực nào đó giải pháp nằm ngoài tầm tay họ. Hãng sản xuất máy tính chứ không phải Microsoft mới là người chịu trách nhiệm về phần mềm mở rộng cài đặt trên hệ thống và đảm bảo sự kết hợp cuối cùng hoạt động chính xác trước khi nó được gửi tới khách hàng.
Trên chiếc notebook mới của tôi, Internet Explorer 7 được tải xuống với các thanh toolbar tiền cài đặt.
Khi Windows XP được phát hành vào năm 2001, Microsoft đã cố gắng đưa ra hai thay đổi nhằm xử lý vấn đề. Thay đổi đầu tiên là lời nhắc người dùng với một thông báo đề nghị làm sạch biểu tượng không sử dụng trên desktop một vài tuần sau khi hệ thống được cài đặt. Thay đổi thứ hai là lời nhắc đề nghị người dùng ẩn biểu tượng không dùng thường xuyên trên khay hệ thống. Nhưng cả hai thay đổi này mới chỉ đơn thuần che đi sự lộn xộn và không giải quyết được cái gốc của sự việc.
Với nhiều thay đổi ở các vùng khác, Windows Vista cũng không cải thiện được nhiều cho lắm tình trạng bất cập do hãng sản xuất phần cứng gây ra. Tôi mới mua một chiếc máy tính xách tay hiệu Acer chạy hệ điều hành Vista Home Premium và nó cũng phải chịu những biểu tượng khó chịu như vậy, với quảng cáo và các tiện ích khởi động.
Và một số ứng dụng của nhóm thứ ba hoạt động rất tồi khiến tôi nghĩ rằng chúng vẫn chưa tương thích được với Vista. Ví dụ như Norton Internet Security của Symantec, thường đưa ra hộp thoại pop-up thông báo lỗi khi hệ thống phục hồi lại từ trạng thái “ngủ”. Các bản ghi nhật ký báo lỗi (file log) của Windows chỉ ra rằng một số thành phần phần mềm của Symantec là nguyên nhân gây ra vấn đề.
Bản ghi nhật ký báo lỗi của Vista cho thấy phần mềm Symantec tác động đến tốc độ thực thi của hệ thống.
Có cách nào tránh được tình trạng lộn xộn này? Với doanh nghiệp lớn và vừa thì có. Các hãng sản xuất phần cứng thường cung cấp cho người mua số lượng lớn tuỳ chọn cài đặt mềm dẻo hơn so với người tiêu dùng bình thường. Có thể bạn sẽ có phần cài đặt hệ điều hành “xương sống” hay thậm chí tự chọn cho mình tập hợp phần mềm cài đặt sẵn riêng. Các hãng sản xuất hệ thống nhỏ cũng có thể cung cấp chương trình cài đặt Windows ‘xương sống’ cho cả người tiêu dùng và doanh nghiệp.
Tuy nhiên, nếu bạn mua một máy tính mới, hãy chắc chắn mình đang có được bản quyền Windows hợp pháp cho hệ thống. Người xây dựng hệ thống ít nhất sẽ cung cấp chứng chỉ thẩm định, và tốt nhất là một đĩa Windows DVD nguyên gốc để bạn có thể dùng cho cài đặt lại hoặc sửa chữa hệ điều hành. Bạn có thể kiểm chứng rằng phần mềm Microsoft của mình không bị sao chép nếu ghé thăm website Genuine Microsoft Software.
T.Thu
